महाराष्ट्र राज्य उत्पादन शुल्क विभाग - दारूबंदी पोलीस भरती २०२६

# महाराष्ट्र राज्य उत्पादन शुल्क विभाग (State Excise Department) भरती २०२६ महाराष्ट्र राज्य उत्पादन शुल्क विभाग अंतर्गत होणाऱ्या **दारूबंदी पोलीस (जवान / Excise Constable)** भरती संदर्भातील सर्व महत्त्वाची माहिती खालीलप्रमाणे आहे. ## १. शैक्षणिक पात्रता (Educational Qualification) * **दारूबंदी पोलीस (जवान):** या पदासाठी अर्ज करण्यासाठी उमेदवार कमीत कमी **१२ वी उत्तीर्ण (HSC Pass)** असणे आवश्यक आहे (कोणत्याही शाखेतून). ## २. वयोमर्यादा (Age Limit) * **खुला प्रवर्ग (General/Open):** १८ ते २८ वर्षे. * **मागासवर्गीय प्रवर्ग (SC/ST/OBC/EWS):** नियमानुसार ५ वर्षांची सूट (१८ ते ३३ वर्षे). --- ## ३. शारीरिक पात्रता (Physical Standards) उमेदवारांनी खालील किमान शारीरिक निकष पूर्ण करणे गरजेचे आहे: | निकष (Criteria) | पुरुष उमेदवार (Male) | महिला उमेदवार (Female) | | :--- | :--- | :--- | | **उंची (Height)** | किमान १६५ सेमी | किमान १५५ सेमी | | **छाती (Chest)** | किमान ७९ सेमी (न फुगवता) व फुगवून ५ सेमी जास्त | लागू नाही | | **वजन (Weight)** | लागू नाही | किमान ५० किलोग्रॅम | --- ## ४. निवड प्रक्रिया (Selection Process) निवड पद्धत प्रामुख्याने खालील टप्प्यांत विभागलेली असते: 1. **लेखी परीक्षा (Written Exam):** ही परीक्षा वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQs) स्वरूपाची आणि ऑनलाईन (CBT) पद्धतीने घेतली जाते. 2. **मैदानी चाचणी (Physical Efficiency Test - PET):** लेखी परीक्षेत पात्र ठरलेल्या उमेदवारांची शारीरिक क्षमता तपासली जाते. 3. **कागदपत्र पडताळणी व वैद्यकीय चाचणी (Document Verification & Medical Exam)** --- ## ५. कोण-कोणती पदे भरली जातात? (Posts Included) या भरती अंतर्गत प्रामुख्याने खालील ५ पदांसाठी जाहिरात काढली जाते: * लघुलेखक (उच्चश्रेणी) / Stenographer (Higher Grade) * लघुलेखक (निम्नश्रेणी) / Stenographer (Lower Grade) * जवान (दारूबंदी पोलीस) / Excise Constable * जवान-नि-वाहनचालक / Excise Constable-cum-Driver * चपराशी / Peon --- ## ६. परीक्षा कोण घेते? (Exam Conducting Authority) * सामान्यतः ही परीक्षा **TCS (Tata Consultancy Services)** किंवा **IBPS** या नामांकित कंपन्यांमार्फत **CBT (Computer Based Test - ऑनलाईन)** पद्धतीने घेतली जाते. --- ## ७. परीक्षेचा अभ्यासक्रम (Exam Syllabus) सर्व पदांसाठी लेखी परीक्षा ही वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQs) स्वरूपाची असते. **'जवान'** आणि **'जवान-नि-वाहनचालक'** या पदांसाठीचा मुख्य अभ्यासक्रम खालील ४ विभागांवर आधारित असतो: ### अ. मराठी (Marathi) * **गुण/प्रश्न:** २५ प्रश्न (२५ गुण) * **अभ्यासक्रम:** मराठी व्याकरण (शब्दांच्या जाती, संधी, प्रयोग, समास), समानार्थी व विरुद्धार्थी शब्द, वाक्यप्रचार व म्हणी, आणि उताऱ्यावरील प्रश्न. ### ब. इंग्रजी (English) * **गुण/प्रश्न:** २५ प्रश्न (२५ गुण) * **अभ्यासक्रम:** English Grammar (Tense, Voice, Change the Degree, Parts of Speech), Vocabulary (Synonyms, Antonyms), Idioms & Phrases, and Comprehension. ### क. सामान्य ज्ञान (General Knowledge) * **गुण/प्रश्न:** २५ प्रश्न (२५ गुण) * **अभ्यासक्रम:** भारताचा व विशेषतः महाराष्ट्राचा इतिहास व भूगोल, भारतीय राज्यघटना (नागरीकशास्त्र), आधुनिक भारताचा इतिहास, समाजसुधारक, चालू घडामोडी (Current Affairs), आणि सामान्य विज्ञान. ### ड. बौद्धिक चाचणी व अंकगणित (Reasoning & Maths) * **गुण/प्रश्न:** २५ प्रश्न (२५ गुण) * **अभ्यासक्रम:** संख्यामाला, अक्षरमाला, कोडिंग-डिकोडिंग, नातेसंबंध, दिशा ज्ञान, वेळ-काळ-वेग, सरासरी, नफा-तोटा, आणि मूलभूत गणित. --- ## 📊 गुण विभागणी आणि परीक्षेचे स्वरूप (Exam Pattern) | पद (Post) | एकूण गुण (Written Exam) | शारीरिक चाचणी/कौशल्याचे गुण | | :--- | :---: | :--- | | **जवान (Excise Constable)** | १२० गुण | ८० गुण (मैदानी चाचणी) | | **जवान-नि-वाहनचालक** | १२० गुण | ८० गुण (मैदानी) + ड्रायव्हिंग टेस्ट (पात्रता) | | **चपराशी (Peon)** | २०० गुण | मैदानी चाचणी नसते (केवळ लेखी परीक्षा) | | **लघुलेखक (Steno)** | ७५ गुण | ७५ गुण (लघुलेखन कौशल्य चाचणी) | > ⚠️ **महत्त्वाची टीप (Negative Marking):** राज्य उत्पादन शुल्क विभागाच्या परीक्षेत **१/४ (0.25) Negative Marking** असते. म्हणजेच, तुमचे ४ प्रश्न चुकल्यास १ बरोबर आलेल्या प्रश्नाचे गुण वजा केले जातात. --- ## ८. आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents) फॉर्म भरताना आणि अंतिम निवडीच्या वेळी (Document Verification) खालील कागदपत्रे वैध (Valid) आणि चालू वर्षातील असणे आवश्यक आहे: ### अ. अनिवार्य कागदपत्रे (Compulsory Documents) * १० वी आणि १२ वीचे गुणपत्रक (Mark sheet) व प्रमाणपत्र (Board Certificate). * **वयाचा पुरावा:** शाळा सोडल्याचा दाखला (LC) किंवा जन्माचा दाखला किंवा १० वीचे बोर्ड सर्टिफिकेट. * **अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate):** उमेदवार महाराष्ट्राचा रहिवासी असणे बंधनकारक आहे. * आधार कार्ड / पॅन कार्ड / मतदार ओळखपत्र (ओळखपत्रासाठी). * पासपोर्ट साईझ फोटो आणि स्वाक्षरी (स्कॅन केलेली). ### ब. प्रवर्गासाठी आणि आरक्षणासाठी लागणारी कागदपत्रे (Category & Reservation Docs) * **जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate):** मागासवर्गीय उमेदवारांसाठी. * **जात वैधता प्रमाणपत्र (Caste Validity):** (अंतिम निवडीनंतर सादर करता येते). * **नอน-क्रिमीलेअर प्रमाणपत्र (Non-Creamy Layer Certificate):** SC / ST प्रवर्ग वगळता इतर सर्व मागासवर्गीय (OBC, VJ-A, NT-B/C/D, SBC) उमेदवारांसाठी चालू आर्थिक वर्षातील वैध प्रमाणपत्र. * **EWS प्रमाणपत्र:** आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील उमेदवारांसाठी चालू वर्षाचे प्रमाणपत्र. ### क. विशेष आरक्षणाचे पुरावे (Special Reservation - लागू असल्यास) * **समांतर आरक्षण प्रमाणपत्र:** महिला आरक्षण, खेळाडू, माजी सैनिक, भूकंपग्रस्त, प्रकल्पग्रस्त किंवा गृहरक्षक (Home Guard) प्रमाणपत्र. * **ड्रायव्हिंग लायसन्स (Driving License):** केवळ 'जवान-नि-वाहनचालक' या पदासाठी अर्ज करणाऱ्यांकडे हलके मोटार वाहन (LMV) चालवण्याचा परवाना असणे आवश्यक. --- ## ९. वेतनश्रेणी (Salary Structure / Pagar) राज्य उत्पादन शुल्क विभागातील कर्मचाऱ्यांचे वेतन **७ व्या वेतन आयोगानुसार (7th Pay Commission)** मिळते: | पद (Post) | वेतनश्रेणी (Pay Matrix) | मूळ वेतन (Basic Pay) | अंदाजे एकूण पगार (In-Hand Approx)* | | :--- | :---: | :---: | :---: | | **जवान (Excise Constable)** | S-7 | ₹२१,७०० - ₹६९,१०० | ₹३२,००० ते ₹३६,००० | | **जवान-नि-वाहनचालक** | S-7 | ₹२१,७०० - ₹६९,१०० | ₹३२,००० ते ₹३६,००० | | **चपराशी (Peon)** | S-1 | ₹१५,००० - ₹४७,६०० | ₹२२,००० ते ₹२५,००० | | **लघुलेखक (निम्नश्रेणी)** | S-14 | ₹३८,६०० - ₹१,२२,८०० | ₹५५,००० ते ₹६०,००० | > 💡 **टीप:** वरील अंदाजे पगारात मूळ वेतनाव्यतिरिक्त शासनाचे इतर भत्ते जसे की महागाई भत्ता (DA), घरभाडे भत्ता (HRA), आणि प्रवास भत्ता (TA) समाविष्ट असतात. --- ## १०. सर्वोत्तम पुस्तकांची यादी (Best Book List) अभ्यास करताना पारंपारिक पोलीस भरतीच्या पुस्तकांसोबत **TCS/IBPS पॅटर्न** समजून घेणे गरजेचे आहे: ### १. मराठी व्याकरण (Marathi Grammar) * **मराठी व्याकरण** – बाळासाहेब शिंदे. * **TCS पॅटर्न मराठी शब्दसंग्रह** – (के सागर किंवा ज्ञानदीप प्रकाशन) – म्हणी, वाक्यप्रचार, समानार्थी व विरुद्धार्थी शब्दांच्या सरावासाठी. ### २. इंग्रजी व्याकरण (English Grammar) * **English Grammar** – बाळासाहेब शिंदे. * **Perfect Advanced English** – एम. जे. शेख. ### ३. बौद्धिक चाचणी व अंकगणित (Reasoning & Maths) * **फास्ट ट्रॅक मॅथ्स / रिझनिंग** – सतीश वसे. * **TCS/IBPS स्पेशल रिझनिंग बुक** – ज्ञानदीप किंवा के सागर (K'Sagar) प्रकाशन. ### ४. सामान्य ज्ञान व चालू घडामोडी (GK & Current Affairs) * **महाराष्ट्राचा भूगोल व इतिहास** – तात्यांचा ठोकळा (एकनाथ पाटील) – मूलभूत अभ्यासासाठी सर्वोत्तम. * **चालू घडामोडी (Current Affairs):** ### 💡 सर्वात महत्त्वाचे: प्रश्नसंच (Practice & PYQ Books) * **TCS/IBPS प्रश्नपत्रिका संच (४० ते ५० पेपर्स विथ स्पष्टीकरण)** – (स्मार्ट स्टडी प्रकाशन. * **राज्य उत्पादन शुल्क विभाग संभाव्य सराव प्रश्नसंच** – दारूबंदी पोलीस भरतीसाठी डिझाइन केलेले विशेष सराव संच नक्की सोडवा. --